Duurzame energie voor de Franse ziekenhuizen van morgen

Een ziekenhuis elektrificeren gaat verder dan het vervangen van systemen op fossiele brandstoffen door elektrische alternatieven. Het vraagt om een fundamentele herinrichting van de energievoorziening en infrastructuur van het ziekenhuis. Dit biedt aanzienlijke kansen, maar brengt ook complexe technische, financiële en organisatorische uitdagingen met zich mee. De transitie moet zorgvuldig worden aangepakt om de bedrijfszekerheid en patiëntenzorg op peil te houden.

Veel ziekenhuizen staan voor de opgave om hun afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen. Tegelijk blijven de prioriteiten die hun energiestrategieën al lange tijd bepalen onverminderd gelden: de continuïteit van de zorgverlening, de bescherming van patiënten en een hoge mate van redundantie. Franse ziekenhuizen staan daarmee voor een belangrijke omslag: het ontwerpen van een energievoorziening die de CO₂-uitstoot verlaagt en tegelijk de bedrijfszekerheid en continuïteit van de patiëntenzorg waarborgt.

Bij een geëlektrificeerd ziekenhuis komt de energie voor verwarming, koeling, warm water en technische systemen hoofdzakelijk uit het elektriciteitsnet, in plaats van uit eigen fossiele installaties zoals aardgasgestookte ketels en generatoren. Doordat de Franse elektriciteitsmix al grotendeels CO₂-arm is, vermindert elektrificatie via het elektriciteitsnet de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen aanzienlijk. Kernenergie vormt de basis, aangevuld met waterkracht, wind- en zonne-energie. Dankzij deze energiemix kan elektrificatie bijdragen aan de Franse klimaatdoelstellingen voor 2050, de luchtkwaliteit verbeteren en slimmere, efficiëntere ziekenhuizen mogelijk maken.

Een gunstige uitgangspositie, maar een complexe transitie

Ziekenhuizen verbruiken echter veel energie. Als fossiele installaties worden vervangen door elektrische alternatieven, kan de elektriciteitsvraag sterk toenemen. Bij grootschalige toepassing in honderden ziekenhuizen belast dit de netcapaciteit en elektriciteitsdistributienetten extra, stelt het hogere eisen aan redundantie en zet het de betrouwbaarheid van het energiesysteem als geheel onder druk.

Regelgeving maakt van ambitie een verplichting

Duurzaamheid stond jarenlang niet bovenaan de investeringsagenda van Franse ziekenhuizen. Ziekenhuisbestuurders richtten zich begrijpelijkerwijs vooral op medische dienstverlening, personele bezetting, medische apparatuur en patiëntenzorg. De energie-infrastructuur werd daarbij vooral gezien als een ondersteunende voorziening, niet als een strategische factor voor de prestaties van het ziekenhuis.

Dat beeld verandert. Onder invloed van Europese en Franse regelgeving maken vrijwillige verbeteringen plaats voor verplichte maatregelen om de energie-efficiëntie te verhogen en het gebruik van fossiele brandstoffen te verminderen. In Frankrijk draait een groot deel van de projecten om de uitbreiding of modernisering van bestaande ziekenhuizen. Om aan de regelgeving te voldoen, moeten ziekenhuizen de benodigde maatregelen daarom faseren, zorgvuldig plannen en opnemen in bredere strategieën voor het beheer van gebouwen en installaties.

De investeringsparadox

Bij besluiten over ziekenhuisinfrastructuur is vaak de medische noodzaak bepalend, niet uitsluitend de energieprestatie. Een nieuwe afdeling voor medische beeldvorming, een operatiecomplex of een polikliniek kan de zorgcapaciteit direct vergroten en extra inkomsten genereren. Een nieuw verwarmings- of koelsysteem kan op termijn kosten besparen, maar levert zelden direct een vergelijkbaar rendement op.

Dit leidt tot verschillende tegenstrijdigheden:

• Als het ziekenhuisoppervlak toeneemt, kan het energiegebruik per vierkante meter dalen, terwijl de totale energievraag toch stijgt.
• Meer comfort voor patiënten, eenpersoonskamers en betere thermische omstandigheden kunnen de behoefte aan ventilatie, verwarming en koeling vergroten.
• Het centraliseren van diensten kan de operationele efficiëntie verbeteren, maar tegelijk hogere lokale pieken in de energievraag veroorzaken.

Deze tegenstrijdigheden doen niets af aan het pleidooi voor elektrificatie. Ze maken een zorgvuldige planning juist noodzakelijk. Alleen energiebesparing is niet altijd voldoende om de investering te verantwoorden. De totale waarde vormt een sterker argument.

5 belangrijke voordelen:

• naleving van wet- en regelgeving;
• meer grip op de bedrijfsvoering en grotere bedrijfszekerheid;
• minder blootstelling aan CO₂-gerelateerde risico’s;
• een lager energierisico op de lange termijn;
• betere aansluiting bij de maatschappelijke rol van ziekenhuizen in het bevorderen van de volksgezondheid.

Van elektrificatie naar slimme ziekenhuizen

Elektrificatie verandert de manier waarop ziekenhuizen functioneren. Hierdoor kunnen zij energiestromen inzichtelijk maken, de energievraag sturen, de piekbelasting optimaliseren, elektrische belastingen regelen en processen slim automatiseren. Veel Franse ziekenhuizen werken nog grotendeels met handmatige systemen. Voor hen gaat deze ontwikkeling verder dan alleen het technische ontwerp. Ook zijn nieuwe vaardigheden, betere data, actief facilitair management, training, governance en een helder model voor de bedrijfsvoering nodig.

De eerste stappen zijn onder meer:

• een gedetailleerde nulmeting van de bestaande energieopwekking en -distributie, het energieverbruik en de technische staat van de installaties;
• een strategie voor bedrijfszekerheid die onderscheid maakt tussen kritieke, essentiële en niet-kritieke elektrische belastingen;
• bepalen welke slimme gebouwsystemen monitoring, automatisering en optimalisatie mogelijk maken en kunnen meegroeien met toekomstige behoeften.

Hierbij biedt internationale ervaring duidelijk meerwaarde. Deerns gebruikt Nederlandse referentieprojecten zoals het Bravis ziekenhuis en het Slingeland Ziekenhuis om te illustreren hoe een toekomstbestendig zorggebouw eruit kan zien. Deze ziekenhuizen laten zien dat aardgasvrije, zeer efficiënte en slimme ziekenhuisinfrastructuur haalbaar is wanneer duurzaamheid, de planning van zorgprocessen en engineering vanaf het begin van een nieuwbouw- of renovatieproject in samenhang worden meegenomen.

Een gefaseerde route naar elektrificatie

De overgang naar geëlektrificeerde ziekenhuizen heeft de grootste kans van slagen als deze zorgvuldig in fasen wordt uitgevoerd. Deerns pleit voor een haalbare aanpak die rekening houdt met de politieke en institutionele realiteit. Terugverdientijden kunnen sterk uiteenlopen: van circa vijf jaar voor sommige maatregelen tot aanzienlijk langer voor koeling, warm water en ingrijpende aanpassingen aan de infrastructuur. Elektrificatie moet daarom worden gezien als een strategische investering in bedrijfszekerheid, naleving van wet- en regelgeving en de reputatie van de organisatie.

Het vertrekpunt is een duidelijke routekaart die de huidige eisen uit wet- en regelgeving koppelt aan de langetermijnwaarde van gebouwen en installaties en de operationele prestaties.

Een praktische aanpak moet uitgaan van 3 principes:

• elektrificatie voorrang geven wanneer systemen het einde van hun levensduur bereiken of grote uitbreidingen zijn gepland;
• de netcapaciteit, eisen aan redundantie en mogelijkheden voor energieopslag vroeg in het ontwerpproces toetsen;
• elektrificatie combineren met energie-efficiëntie, slimme regeltechniek en training voor de bedrijfsvoering.

De toekomst van de energievoorziening in ziekenhuizen vormgeven

Omdat energiesystemen bepalend zijn voor het functioneren van een ziekenhuis, biedt de elektrificatie van Franse ziekenhuizen aanzienlijke kansen. Deerns begeleidt opdrachtgevers bij deze transitie met praktische, bedrijfszekere oplossingen die de patiëntveiligheid waarborgen en de zorginfrastructuur voorbereiden op de toekomst.